Rond het vijftigste levensjaar merken veel vrouwen dat de vagina droger aanvoelt dan vroeger. Het begint vaak al in de perimenopauze, de jaren voor de laatste menstruatie, en na de overgang wordt het bij een groot deel van de vrouwen eerder erger dan beter. Toch blijft het onderwerp vaak onbesproken, terwijl er veel aan te doen is.

Waarom de vagina droger wordt

Oestrogeen houdt het slijmvlies van de vagina dik, soepel en goed doorbloed. Als de eierstokken minder oestrogeen aanmaken, wordt dat slijmvlies dunner en kwetsbaarder. Er komt minder vocht vrij, ook bij opwinding, en de zuurgraad verandert. Dat kan zich uiten in een branderig of trekkerig gevoel, jeuk, pijn bij het vrijen of kleine wondjes.

Ook andere oorzaken

De overgang is de bekendste oorzaak, maar niet de enige. Tijdens het geven van borstvoeding is de oestrogeenspiegel ook laag. Bepaalde medicijnen hebben droogheid als bijwerking, zoals antihistaminica, sommige antidepressiva, de anticonceptiepil en hormonale behandelingen na borstkanker. Stress en vermoeidheid spelen mee, omdat het lichaam onder spanning minder vocht aanmaakt. En soms is er simpelweg te weinig tijd voor opwinding: het lichaam heeft na de veertig vaak meer aanloop nodig dan vroeger.

Een achtergrondartikel van Wonderstate, een webshop voor intieme verzorging voor vrouwen, zet deze oorzaken op een rij met toelichting van onder meer een gynaecoloog en een psycholoog die onderzoek doet naar seksuele gezondheid.

Glijmiddel bij het vrijen

Een glijmiddel vermindert wrijving tijdens het vrijen en maakt aanraking prettiger als het eigen vocht tekortschiet. Er zijn twee hoofdsoorten. Glijmiddel op waterbasis voelt het meest aan als lichaamseigen vocht, spoelt makkelijk af met water en is te combineren met condooms en met speeltjes van siliconen. Het droogt wel sneller op, dus soms is een tweede laagje nodig. Glijmiddel op siliconenbasis blijft langer glad en is handig onder de douche, maar is lastiger af te wassen en kan speeltjes van siliconen aantasten.

Wie een gevoelig slijmvlies heeft, let op de samenstelling. Parfum, kleurstoffen, verwarmende of verkoelende toevoegingen en veel glycerine kunnen irriteren. Een selectie glijmiddelen op waterbasis die dermatologisch getest zijn en vrij zijn van parabenen, siliconen en synthetische geuren staat op https://inwonderstate.com/nl/collections/glijmiddelen-op-waterbasis, waaronder een natuurlijke variant en een variant die ook voor massage geschikt is.

Hydraterende middelen voor dagelijks gebruik

Naast glijmiddel bestaan vaginale vochtinbrengende middelen, ook wel moisturizers genoemd. Die worden niet alleen bij het vrijen gebruikt, maar een paar keer per week, los van seks. Ze zijn bedoeld om het slijmvlies vochtiger te houden en zijn verkrijgbaar als gel of als zetpil zonder hormonen. Bij de dagelijkse verzorging is het verstandig om de vulva alleen met lauw water te wassen en zeep, geparfumeerde inlegkruisjes en strakke synthetische kleding te vermijden.

Wanneer naar de huisarts

Blijven de klachten, of is vrijen pijnlijk ondanks glijmiddel, dan is een afspraak met de huisarts zinvol. Die kan een lokale behandeling met een lage dosis oestrogeen voorschrijven, als crème, zetpil of vaginale tablet. Het hormoon werkt vooral plaatselijk en komt maar in kleine hoeveelheden in het bloed. Bloedverlies na de overgang, aanhoudende jeuk, afscheiding die anders ruikt of oogt en pijn die niet wegtrekt, horen altijd door een arts bekeken te worden.

Bij langer bestaande pijn bij het vrijen kunnen ook een gynaecoloog, bekkenbodemfysiotherapeut of seksuoloog meedenken. Na een periode van pijn spannen de bekkenbodemspieren zich soms onbewust aan, en die spanning maakt het vrijen op zichzelf al lastiger. Een bekkenbodemfysiotherapeut leert vrouwen die spieren bewust los te laten.